24 Aibreán 2017

cathain


Cad as do "cathain"?




Sean-Ghaeilge: 

cía = cé, céard, cá
cuin = cén uair 

Cuireadh "cía" agus "cuin" le chéile níos déanaí i stair na teanga:

cía + cuin > cá chuin > cathain

Bhí an litriú "cá chuin" in úsáid fós sa 19ú haois. Tá samplaí de le fáil in Irishleabhar na Gaedhilge, mar shampla:

An té darab díol a's dual breath 
Caithfidh sé bheith glan ó cheo:-A chamchaoirle de'n chriaidh chiair 
Cá chuin do bhí do liach-sa cóir?




23 Aibreán 2017

Tá "báe" beo fós in "easpa".


Uaireanta maireann focal a bheadh caillte murach é mar chuid d'fhocal eile. Tá "báe = tairbhe, maith" sa tSean-Ghaeilge againn fós mar chuid den fhocal "easpa".


Sean-Ghaeilge

es- (as; neamh, ní, gan) + báe (tairbhe, maith) 
= esbae (neamhfhiúntas; súgradh)

Nua-Ghaeilge

easpa: ceal, díth, díobháil

ó "cnó" go "cnuasaigh"



cnú (Sean-Ghaeilge) = cnó
cnuas = cnónna, torthaí fiáine 
cnuasach = bailiú bia (fiáin), bailiúchán 
cnuasaigh = bailigh bia (fiáin)

27 Eanáir 2017

Dante, cuimhne, ubh, agus salann



Dante Alighieri considerava un uovo salato il miglior cibo del mondo. Un popolare aneddoto narra che un giorno il poeta incontrò in piazza un estraneo che gli chiese: “Qual è il cibo più buono del mondo?”. “L’uovo”, rispose il poeta. Un anno dopo, nella stessa piazza, i due s’incontrarono nuovamente, e lo sconosciuto domandò a bruciapelo: “Con che?”. “Col sale”, fu la pronta risposta di Dante, famoso per la sua memoria. 

Is cosúil gur shíl Dante Alighieri gurbh í an ubh an bia is fearr ar domhan. De réir an scéilín seo, bhuail strainséir le Dante lá amháin agus d'fhiafraigh de, "Cad é an bia is fearr ar domhan?" "Ubh," a d'fhreagair an file. Bliain amháin ina dhiaidh sin, sa chearnóg chéanna, casadh an bheirt ar a chéile arís, agus d'fhiafraigh an duine anaithnid seo gan choinne, "Le céard?" "Le salann" an freagra a thug Dante, a raibh cáil air as a chuimhe, dó ar an bpointe boise.


Achille Campanile scrisse il racconto Dante e l’uovo, contenuto nella raccolta Vite degli uomini illustri (1975).

12 Eanáir 2017

11 Deireadh Fómhair 2016

Sreabhchairt, leagan beta


“Is dóigh liom [gur / gurb /gurbh] …”


07 Meán Fómhair 2016

An Dúch Arís


D'fhág an scríobhaí an gearán seo ag barr an leathanaigh (f. 7v) sa lámhscríbhinn 23 P26 de chuid Acadamh Ríoga na hÉireann, ar a dtugtar Leabhar Chaillín (Book of Fenagh).


Is feochair lenn a buachalla dortad


mo duib daib. conid aire sin rob egan


dam dub oili fri cl-uib daoithin do …

Is borb linn, a bhuachaillí, dortadh mo dhúigh daoibh [= gur dhoirt sibh mo dhúch] ionas gurbh éigean dom dúch uile … dóthain do … 

Is cosúil go raibh ar an scríobhaí níos mó dúigh a dhéanamh, ach níl mé cinnte céard is ciall le “fri cl~uib daoithin” agus tá deireadh na habairte in easnamh.